زنده باد اخلاق در تجارت » ، « زنده باد شرکت سالم »، اين فريادها که در جريان فوروم اقتصادي جهاني در داووس به گوش ميرسيدند ، بيانگر خواستي واحدند و آن همانا شکوفايي دوباره ي کاپيتاليسم بر مبناي شالوده ي سالم آنست. اين امر البته بسيار دشوار خواهد بود، چرا که درست در لحظه ي ابراز اين خواهشها ، فضاحت ماجراي پارمالا ت زبانزد خاص و عام شده بود. بنظر ميرسد که اين قضيه که بزرگترين رسوايي مالي اروپا از سال ١٩٤٥ تاکنون خوانده شده است، عواقبي مشابه رسوايي فاجعه بار انرون، دلال بزرگ انرژي ، در دسامبر ٢٠٠١ ، ببار آورد(١).

پارمالات نمونه ي بارزي از شکوفايي اقتصادي در چهارچوب پويش جهاني سازي ليبرالي است. يک شرکت کوچک فاميلي توزيع شير پاستوريزه که در سالهاي ١٩٦٠ در حوالي پارم در ايتاليا فعاليت خودرا آغاز کرد و به يمن کفايت بنيانگذار آن ، کاليستو تانزي،و سو بسيد هاي سخاوتمندانه ي اتحاديه ي ارو پا، توسعه يافت. پارمالا، از سال ١٩٧٤، جهاني شده و در برزيل و سپس ونزوئلا و اکوادور مستقر گشت. اين شرکت، شعب متعدد و نيز چندين شرکت واسطه اي، ابتدا در کشور هايي که تسهيلات مالياتي در اختيار شرکت ها مي گذارند ( جزيره ي مان، هلند، لوگزامبورگ، اتريش، مالت) و سپس در بهشت هاي مالياتي ( جزاير کايمان، جزاير ويرژ بريتانيا، جزاير آنتيل هلند) ايجاد نمود. پارمالات ، از سال ١٩٩٠ وارد بورس شده و بعنوان هفتمين گروه خصو صي ايتاليا مطرح گشت و مرتبه ي نخست جهاني را در بازار شير « قابل نگاهداري دراز مدت » کسب نمود. اين شرکت عظيم ٣٧٠٠٠ کارگر و کارمند در بيش از ٣٠ کشور جهان در استخدام خود داشت، و در آمد نا خالص آن در سال ٢٠٠٢ ، به ٦ ,٧ ميليارد يورو، يعني رقمي بالا تر از توليد نا خالص ملي کشور هايي چون پاراگوئه، بوليوي، آنگولا ويا سنگال...بالغ ميشد.

موفقيت عظيم پارمالات، ارباب آن، کاليستو تانزي را يکي از چهره هاي مطرح دستگاه حاکمه ي ايتاليا و عضو هيئت رئيسه ي Cofindustria ( اتحاديه ي اربابان ايتاليا) ساخته و سهام پارمالا به يکي از ارزش هاي مسلم بورس ميلان بدل گشت.

تا روز ١١ نوامبر ٢٠٠٣ همه چيز به خوبي پيش ميرفت. در اين روز بود که سرمايه گذاري مبلغي بالغ بر ٥٠٠ ميليون يورو در شرکت Epicurum که مقر آن در جزاير کايمان است، سوء ظن مأ مورين مالياتي ايتاليا را بر انگيخت. آژانس Standard & poors بلافاصله مرتبه ي سهام پارمالا را در رده بندي خود پائين آورد و ارزش سهام آن به شدت تنزل کرد. در همان زمان کميسيون نظارت بر معاملات بورس از اين شرکت خواست تا در رابطه با چگونگي باز پرداخت قروضي که موعد شان پايان سال ٢٠٠٣ بود، توضيح دهد. اين امر موجبات نگراني سهامداران و بستانکاران شرکت را فراهم آورد. هيئت رئيسه ي پارمالات براي اطمينان بخشيدن به سهامداران، اعلام داشت که سرمايه اي بالغ بر ٩٥, ٣ ميليارد يورو در يکي از شعب بانک آمريکا در جزاير کايمان در اختيار دارد و سندي از جانب بانک مذکورمبني بر صحت وجود اين وجوه ارائه داد. بدين ترتيب رؤ ساي شرکت به قمار ي خطرناک دست زدند، بدين معنا که يا حسابشان صاف ميشد و يا دو برابر مي باختند. يا اوضاع به روال سابق برگشته و خيال همه آسوده ميشد و ارزش سهام بالا ميرفت ، يا بي اعتمادي ادامه يافته و شرکت در آستانه ي ور شکستکي قرار مي گرفت.

در اين لحظه ي سرنوشت ساز، در حاليکه بنظر ميرسيد که قائله خاتمه يافته است، ضربه ي کاري ديگري به گروه وارد آمد. روز ١٩ دسامبر بانک آمريکا اعلام داشت که سندي که شرکت پارمالا براي اثبات وجود ٩٥, ٣ ميليارد يورو در همه جا به نمايش مي گذارد، در واقع... جعليست! سندي با آرم غير دقيق که به شکل ناشيانه اي جعل و «اسکن» شده است! در پي اين افشاگري، ارزش سهام به شدت نزول مي کندو ظرف چند روز ديگر تقريبآ بي ارزش مي شود. بيش از ٠٠٠ ١١٥ از سهامداران و پس انداز کنندگان خرده پا خود را مغبون و برخي کاملآ خانه خراب مي يابند. رسوايي آغاز مي شود. بزودي افشاء ميشود که قروض پارمالات در واقع به ١١ ميليارد يورو بالغ شده ! و همچون رسوائي هاي انرون ، تيکو ، وورلد کام و آهولد، اين امر آگا هانه از سالها پيش ، طي روندي متقلبانه بر اساس اختلاس، حساب سازي و دستکاري اسناد، سود دهي کاذب و اهرام پيچيده اي متشکل از شرکت هاي تو در تو ي Of shore که رد يابي سرما يه ها و بررسي حسابها را عملآغير ممکن مي سا زد، پنهان نگاه داشته شده است. اين کلاهبرداري مدتها بطور پيوسته و پنهان ادامه پيدا مي کند تا جايي که بعنوان مثال دوچ بانک، اندکي قبل از ماجرا،, ١ ٥ % سهام پارمالا را خريداري کرد، و صاحبنظران بازار بورس خريد سهام آنرا اکيدآ توصيه مي کردند ( "Strong buy" ) ... کابينه هاي تحليل و حسابرسي معتبري مانند Grant Thornon و Deliotte & Touche، و بانک هاي بزرگي چونCitygroup به همدستي در اين رسوايي متهم شده اند. و زيانمندي بهشت هاي مالياتي بار ديگر بر سر زبانها ست (٢). ماجرا ابعادي جهاني يافته است.

پس از ورشکستگي شرکت انرون، هواخواهان جهاني شدن ليبرالي ادعا مي کردند که ديگر دوران اربابان اوباش و شرکت هاي شياد بسر آمده است و در نهايت اين ماجرا خالي از فايده نبوده است چرا که به نوعي اسباب اصلاح سيستم کنوني را فراهم آورده است. رسوايي پارمالا ت عکس اين قضيه را ثابت مي کند.

پاورقي ها:

١) ورشکستگي شرکت انرون ، در پي دستکاري حسابداري، اخراج ٥٦٠٠ نفر و ناپديد شدن ٦٨ ميليارد دلار سرمايه را با خود به همراه داشته است.

٢) در اين رابطه رجوع شود به کتاب پير بوشه، « تمرکز شرکت هاي چند مليتي و تحول دولت »، انتشارات CNRS، پاريس، ٢٠٠٣ .

این مقاله از نشریه لوموند دیپلماتیک نقل شده است